Największe jezioro w Turcji – opis, ciekawostki, lokalizacja

Największym jeziorem w Turcji jest Jezioro Wan – rozległy, słony i bezodpływowy akwen o powierzchni 3755 km². Leży na Wyżynie Armeńskiej, a jego maksymalna głębokość sięga 450 metrów. Więcej szczegółów na temat tego wyjątkowego zbiornika znajdziesz poniżej.

Gdzie leży i jakie ma parametry?

Jezioro Wan rozciąga się w południowo-wschodniej Anatolii, około 100 kilometrów od granicy z Iranem. Lustro wody położone jest na wysokości 1640 m n.p.m., co silnie wpływa na łagodniejszy mikroklimat okolicznych terenów. Otaczające je masywy górskie, w tym wulkan Nemrut, odcinają akwen od naturalnego odpływu, czyniąc go jeziorem endoreicznym.

Podstawowe dane techniczne zbiornika prezentuje poniższa tabela:

Wokół jeziora dominuje krajobraz Wyżyny Armeńskiej – teren łagodnych wzniesień i suchych dolin. Dzięki osłonięciu przez góry zima jest tu wyraźnie łagodniejsza niż w głębi Anatolii, a upalne lato nie dokucza tak mocno jak na wybrzeżach Morza Śródziemnego. Taki umiarkowany klimat sprzyja rozwojowi sadów jabłoniowych, brzoskwiniowych i oliwnych w przybrzeżnych ogrodach.

Co decyduje o niezwykłej chemii wody?

Jezioro Wan to największy na świecie sodowy zbiornik słodkowodny – paradoksalnie słony, lecz z dominacją węglanu sodu. Jego woda ma odczyn silnie zasadowy, a pH utrzymuje się na poziomie 9,8. Sól pozyskuje się tu tradycyjnie poprzez odparowywanie wody w płytkich basenach, co od wieków wspiera lokalną gospodarkę.

Jest największym i najgłębszym jeziorem Turcji oraz największym na świecie jeziorem sodowym – jego woda ma pH 9,8 i zawartość sody, która uniemożliwia picie, ale bywa stosowana jako naturalny środek czyszczący.

Skład chemiczny sprawia, że samo jezioro przez długi czas uznawano za niemal pozbawione ryb. Dopiero badania ujawniły, że w tych ekstremalnych warunkach przeżywa zagrożony wyginięciem endemiczny gatunek Chalcalburnus tarichi z rodziny karpiowatych. Wędruje on na tarło do słodkowodnych dopływów, takich jak Bendimahi, Zilan, Karasu czy Micinger. To właśnie te cztery rzeki regularnie zasilają akwen:

• rzeka Bendimahi,
• rzeka Zilan,
• rzeka Karasu,
• rzeka Micinger.

W 2018 roku we wnętrzu wapiennych tworów – mikrobialitów – naukowcy odkryli dodatkowo nowy gatunek ryby: Oxynoemacheilus ercisianus. Tym samym okazało się, że ekosystem jeziora Wan jest bogatszy, niż wcześniej przypuszczano. Na dnie zalegają też największe znane stromatolity – wapienne kolumny o wysokości 40 metrów formowane przez sinice. Ich istnienie potwierdza, jak intensywne są procesy biochemiczne w tym nieprzyjaznym, a zarazem fascynującym środowisku.

Jakie wyspy i zabytki znajdują się na jeziorze?

Na zbiorniku znajdują się cztery główne wyspy. Każda z nich ma odmienny charakter – od niemal dzikiej przyrody po ślady dawnych cywilizacji.

Do największych wysp należą:

• Gadir,
• Carpanak,
• Akdamar (notowana też jako Ahtamar),
• Atrek.

Szczególną renomą cieszy się położona w południowej części akwenu wyspa Akdamar. Stoi na niej ormiański kościół pod wezwaniem Świętego Krzyża, wzniesiony w X wieku z rozkazu króla Gagika I. Budowla ta uchodzi za jedno z arcydzieł średniowiecznej architektury ormiańskiej, a jej płaskorzeźby przedstawiają sceny biblijne i motywy roślinne. Obiekt przeszedł gruntowną renowację i dziś ściąga zarówno pielgrzymów, jak i turystów spragnionych kontaktu z historią.

Pozostałe wyspy

Wyspa Carpanak również kryje pozostałości klasztoru, choć w znacznie skromniejszym stanie. Z kolei Gadir i Atrek są mniej przekształcone przez człowieka – oferują zaciszne plaże i stanowią ostoję ptactwa wodnego. Dzięki regularnym kursom łodzi wszystkie te miejsca są dostępne dla odwiedzających między majem a październikiem.

Jakie tajemnice i odkrycia wiążą się z jeziorem?

Ze zbiornikiem związana jest legenda o podwodnym potworze. W 1995 roku zaczęły napływać doniesienia o rzekomym zwierzęciu o długości kilkunastu metrów, przypominającym plezjozaura. Mimo szczegółowych badań zleconych przez turecki rząd, nie znaleziono żadnych naukowych dowodów na jego istnienie. Historia ta jednak ożywiła ruch turystyczny, a w mieście Wan stanął nawet pomnik upamiętniający tę mityczną istotę.

W 2017 roku podwodni archeolodzy z Uniwersytetu Van Yüzüncü Yıl odkryli fortecę sprzed 3000 lat, wzniesioną prawdopodobnie przez cywilizację Urartu – ruiny zajmują obszar niemal kilometra kwadratowego.

Kolejne sensacyjne znalezisko ujawniono w 2021 roku. Wskutek obniżenia się lustra wody (tylko w ostatnich latach brzeg cofnął się o około 3 metry) odsłoniły się fragmenty nagrobków. Nurkowie natrafili na pozostałości osady, a nawet całe cmentarzysko z grobowcami oznaczonymi krzyżami oraz znakami tamga – symbolami władzy chańskiej plemienia Kayı. To właśnie to średniowieczne plemię posługiwało się językiem oguzyjskim i pozostawiło ślady w okolicach dzisiejszych miast Ahlat i Tatvan.

Jakie zwierzęta i klimat panują w otoczeniu Wanu?

Okolice jeziora słyną z jednego z najrzadszych kotów na świecie – tureckiego kota Van. Zwierzęta te mają charakterystyczne wielobarwne oczy (jedno niebieskie, drugie zielone) i, w przeciwieństwie do większości kotów, uwielbiają pływać. Ich futro pozbawione puszystego podszerstka szybko wysycha, dlatego bez obaw wchodzą do wody. W mieście Wan również postawiono im pomnik, a sama rasa uznawana jest za symbol regionu.

Co ciekawe, mimo wysokiego zasolenia, woda jeziora daje schronienie dwóm gatunkom ryb, a jego brzegi tętnią życiem roślinnym. W sadach i ogrodach uprawia się owoce pestkowe i oliwki, a łagodna jesień przeciąga się tu wyjątkowo długo – stąd mówi się, że nad Wanem panuje „turecka jesień”. Dzięki temu wizyta o wschodzie lub zachodzie słońca dostarcza nie tylko spektakularnych widoków, ale też przyjemnej aury, co sprawia, że ta pora dnia przyciąga najwięcej odwiedzających.