Asyż najlepiej poznawać kontrastami: od zatłoczonej Bazyliki św. Franciszka, przez jasne uliczki z różowego kamienia, aż po cichą pustelnię Eremo delle Carceri na zboczach Monte Subasio. Na jednodniową wizytę wystarczy czasu, ale plan warto ułożyć rozsądnie. Szczególnie przy podróży pociągiem, ponieważ stacja Assisi znajduje się nie w historycznym centrum, lecz około 3 km dalej, w Santa Maria degli Angeli.
Co trzeba zobaczyć w Asyżu?
Bazylika św. Franciszka – dwa kościoły w jednym kompleksie
To najważniejszy zabytek Asyżu i punkt, od którego najlepiej rozpocząć zwiedzanie. Kompleks bazyliki obejmuje kościół dolny, kościół górny, kryptę z grobem św. Franciszka oraz część klasztorną. Obiekt znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.
Bazylika dolna jest niższa, ciemniejsza i bardziej surowa w odbiorze. W jej wnętrzu zachowały się freski, a zejście prowadzi do krypty z grobem świętego. Górna część świątyni ma zupełnie inny charakter – jest wysoka, jasna i szeroka. To tutaj ogląda się słynne freski przypisywane Giottowi, Cimabuemu i innym artystom włoskiego średniowiecza.
W sezonie letnim najlepiej pojawić się przy bazylice rano, zanim dotrą większe grupy pielgrzymów i wycieczki autokarowe. Godziny otwarcia mogą zmieniać się zależnie od sezonu i uroczystości religijnych, dlatego przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje na oficjalnej stronie sanktuarium. W dni świąteczne oraz podczas ważnych wydarzeń religijnych tłum może być znacznie większy.
Bazylika św. Klary i Piazza Santa Chiara
Położona po wschodniej stronie miasta Bazylika św. Klary jest drugim najważniejszym kościołem Asyżu. W środku znajdują się relikwie świętej, krypta oraz średniowieczny krucyfiks związany z tradycją franciszkańską. Zachowały się także fragmenty XIII- i XIV-wiecznych fresków.
Nie pomijaj placu przed bazyliką. Z Piazza Santa Chiara rozciąga się szeroka panorama doliny Umbrii, a miejsce jest dobrym przystankiem po spacerze stromymi uliczkami. Warto przyjść tu przed otwarciem świątyni albo poza godzinami największego ruchu.
Piazza del Comune i świątynia Minerwy
Piazza del Comune to centralny plac Asyżu, wytyczony w miejscu dawnego rzymskiego forum. Otaczają go zabytkowe pałace, kawiarnie i restauracje. Najbardziej charakterystyczna jest fasada Santa Maria sopra Minerva, czyli kościoła wkomponowanego w pozostałości antycznej rzymskiej świątyni z kolumnadą koryncką.
Warto zobaczyć również Palazzo dei Priori, Palazzo del Capitano del Popolo i fontannę Trzech Lwów. Plac najlepiej prezentuje się wieczorem, gdy część jednodniowych turystów opuszcza miasto, a restauracyjne stoliki zaczynają zapełniać się mieszkańcami.
Kościół św. Rufina, Chiesa Nuova i kościół św. Piotra
Katedra św. Rufina wyróżnia się romańską fasadą z rozetami i bogato zdobionymi portalami. To ważne miejsce dla historii Asyżu, związane także z chrztem św. Franciszka i św. Klary. Z kolei Chiesa Nuova stoi w miejscu łączonym z rodzinnym domem Franciszka.
Jeśli chcesz odejść od najczęściej uczęszczanej trasy, zajrzyj do kościoła św. Piotra przy placu o tej samej nazwie. Dawne opactwo benedyktyńskie ma spokojniejsze, bardziej surowe wnętrze i zwykle odwiedza je mniej osób niż dwie główne bazyliki.
Gdzie uciec od tłumów?
Największy ruch koncentruje się przy Bazylice św. Franciszka, Bazylice św. Klary i na Piazza del Comune. Wystarczy jednak skręcić w boczną uliczkę, aby znaleźć niemal puste zaułki, schody i tarasy z widokiem na dolinę.
Na spokojniejszy spacer wybierz szczególnie te miejsca:
- Eremo delle Carceri – pustelnia ukryta w lesie, około 3–4 km od centrum, na zboczu Monte Subasio. Można zobaczyć grotę i miejsca związane z modlitwą św. Franciszka. Dojazd samochodem jest najwygodniejszy, a aktualne godziny zwiedzania należy sprawdzić przed wyjazdem.
- Taras przy Chiesa di Santa Margherita – niewielki, spokojny punkt z widokiem na Bazylikę św. Franciszka.
- Via Metastasio – ulica położona wyżej i spokojniejsza niż główna Via San Francesco, z panoramą doliny Umbrii.
- Rocca Maggiore – twierdza górująca nad miastem. Podejście wymaga wysiłku, ale z murów widać historyczne centrum, Monte Subasio i dolinę.
Na sam spacer po centrum przeznacz co najmniej kilka godzin. Asyż jest stromy, dlatego wygodne buty i woda przydadzą się nawet podczas krótkiej wizyty.
Jak zaplanować dojazd i parkowanie?
Najważniejsze ostrzeżenie dla osób jadących pociągiem: stacja Assisi nie znajduje się w zabytkowym centrum. Leży w Santa Maria degli Angeli, na równinie, około 3 km od starego miasta. W pobliżu znajduje się Bazylika Matki Bożej Anielskiej z kościółkiem Porcjunkula, więc można połączyć jej zwiedzanie z dojazdem do Asyżu.
Z dworca do historycznego centrum najwygodniej dojechać autobusem linii C obsługiwanym przez FS Busitalia. Autobusy kursują w ciągu dnia mniej więcej co 30 minut, ale rozkład może się zmieniać. Sprawdź go przed podróżą. Jeśli nie wiesz, gdzie wysiąść, zapytaj na stacji o autobus do centrum Asyżu.
Samochodem dojedziesz w okolice murów miejskich drogą SS75. Parkingi są płatne, a ceny i zasady postoju mogą zmieniać się sezonowo. Poniższe zestawienie traktuj jako orientacyjne:
| Parking | Lokalizacja | Charakterystyka | Koszt |
|---|---|---|---|
| Parcheggio Porta Mojano | Przy wschodniej części centrum | Podziemny parking, wygodny przy zwiedzaniu Bazyliki św. Klary | Około 1,50 euro za godzinę |
| Parcheggio Saba Porta Nuova | W pobliżu Bazyliki św. Klary | Nieco dalej od ścisłego centrum, dogodny dla osób rozpoczynających spacer od wschodniej strony | Około 1,50 euro za godzinę |
| Assisi Parcheggio Saba | Najbliżej Bazyliki św. Franciszka | Podziemny parking dobry przy krótkiej wizycie i zwiedzaniu zachodniej części miasta | Od około 1,50 euro za godzinę |
Przed wyjazdem sprawdź aktualne cenniki i dostępność. W dni świąteczne lub podczas dużych uroczystości religijnych miejsca mogą szybko się zapełniać.
Proponowana kolejność na jeden dzień
Taki układ ogranicza niepotrzebne chodzenie pod górę i pozwala połączyć główne zabytki z mniej zatłoczonymi miejscami:
- Rozpocznij od Bazyliki św. Franciszka.
- Przejdź przez spokojniejsze uliczki w stronę Piazza del Comune.
- Zobacz Santa Maria sopra Minerva, Palazzo dei Priori i katedrę św. Rufina.
- Odpocznij na Piazza Santa Chiara i zwiedź Bazylikę św. Klary.
- Jeśli masz więcej czasu, wejdź na Rocca Maggiore albo pojedź do Eremo delle Carceri.
Co zjeść w Asyżu?
W Umbrii warto spróbować dań z truflami, makaronu umbricelli, lokalnych serów, wędlin i potraw z dziczyzny. Na szybką przekąskę wybierz torta al testo – rodzaj płaskiego, lokalnego pieczywa, które nie jest ani pizzą, ani focaccią. Podaje się je z nadzieniem, na przykład z pancettą, serem i sosem truflowym.
Na szybki posiłek w centrum można zajrzeć do Pizza al taglio da Andrea przy Via San Rufino. Jeśli jedziesz do pustelni, Ristorante Gli Eremi przy Via Eremo delle Carceri serwuje kuchnię umbryjską i ma ogród z widokiem. W restauracjach z panoramą, takich jak Le Terrazze di Properzio, rezerwacja stolika jest konieczna w sezonie, w weekendy i święta, szczególnie gdy zależy ci na miejscu na tarasie.
Przed wyjazdem sprawdź te cztery rzeczy:
- Zarezerwuj stolik, jeśli planujesz kolację z widokiem.
- Sprawdź aktualny rozkład autobusu linii C.
- Załóż wygodne obuwie z dobrą podeszwą.
- Weź zapas wody, zwłaszcza latem i przy wejściu na Rocca Maggiore.
Na pierwszy raz zaplanuj Asyż jako całodniową wycieczkę. Najważniejsze bazyliki zobaczysz wtedy bez pośpiechu, a spacer bocznymi uliczkami, punkt widokowy i lokalny posiłek sprawią, że miasto nie ograniczy się do jednej świątyni.
